Shkruan: Nehat Hyseni
Zëdhënës i Referendumit të 1–2 marsit 1992
“për Autonomi Politike e Territoriale me të drejtë bashkimi me Kosovën”

Në një kohë kur shqiptarët e Luginës së Preshevës përballen me një nga periudhat më të ndërlikuara të diskriminimit institucional dhe margjinalizimit politik, kandidimi i një përfaqësuesi të Partisë për Veprim Demokratik, si Ragmi Mustafi, në zgjedhjet parlamentare të 7 qershorit në Kosovë, hap një debat të domosdoshëm: a është ky një akt përfaqësimi i përgjegjshëm institucional, apo një orientim partiak që rrezikon të fragmentarizojë një çështje që kërkon unitet të plotë?

Një hap i diskutueshëm në raport
me prioritetet strategjike

Pa mohuar të drejtën individuale për kandidim, është e nevojshme të theksohet se ky veprim nuk përkon me prioritetet strategjike të shqiptarëve të Luginës.

Sot, kërkohet përballje e strukturuar me diskriminimin në Serbi, ndërkombëtarizim i çështjes përmes mekanizmave institucionalë dhe ndërtim i një platforme të përbashkët politike.

Kandidimi në Kosovë, në këtë kontekst, krijon një zhvendosje të fokusit nga dimensioni institucional drejt atij partiak.

Problematika thelbësore: rreshtimi partiak në vend të përfaqësimit institucional

Thelbi i shqetësimit nuk lidhet thjesht me kandidimin si akt, por me mënyrën se si ai e pozicionon çështjen e Luginës brenda skenës politike të Kosovës.

Rreshtimi i një përfaqësuesi të Luginës në kuadër të një subjekti të caktuar partiak në Kosovë:• e zhvendos çështjen e Luginës nga një kauzë gjithëpërfshirëse kombëtare në një segment të konkurrencës partiake, • rrezikon ta fragmentarizojë përfaqësimin e saj në raport me partitë tjera politike në Kosovë, • dhe, në mënyrë edhe më problematike, krijon premisa për konfliktualizim të kësaj çështjeje brenda vetë skenës politike kosovare.

Një çështje si ajo e Luginës së Preshevës, e cila kërkon mbështetje të gjerë ndërpartiake dhe konsensus institucional në Kosovë, nuk mund dhe nuk duhet të reduktohet në një pozicionim të njëanshëm partiak.

Rreziku i fragmentarizimit dhe konfliktualizimit të kauzës

Vendosja e çështjes së Luginës në një kornizë partiake krijon pasoja të shumëfishta:• dobëson karakterin unifikues të saj në planin kombëtar, • e ekspozon atë ndaj rivaliteteve të brendshme politike në Kosovë, • dhe rrezikon që partitë e tjera ta perceptojnë atë si “çështje të një subjekti”, e jo si përgjegjësi të përbashkët shtetërore.

Ky është një zhvillim serioz me pasoja afatgjata.
Sepse, në vend që Lugina të jetë një temë që bashkon spektrin politik në Kosovë, ajo mund të kthehet në një pikë ndarjeje, ku përkrahja apo mos-përkrahja përcaktohet nga pozicionimi partiak.

Konfuzion institucional dhe precedent i paqartë

Ky zhvillim krijon gjithashtu paqartësi në raportet institucionale:• A përfaqëson kandidati një subjekt politik në Kosovë apo interesin e përgjithshëm të Luginës? • Kujt i përgjigjet ai politikisht: elektoratit të Kosovës apo komunitetit në Luginë? • Si harmonizohet ky rol me nevojën për një qasje gjithëpërfshirëse dhe institucionale?

Këto dilema nuk janë thjesht teorike. Ato prekin vetë themelin e konceptit të përfaqësimit.

Nevoja për një qasje gjithëpërfshirëse dhe konsensuale

Çështja e Luginës së Preshevës duhet të trajtohet si:• çështje kombëtare dhe jo partiake, • prioritet institucional dhe jo platformë elektorale, • temë konsensuale ndërmjet të gjitha forcave politike në Kosovë.

Kjo kërkon një qasje të re, ku përfaqësimi ndërtohet mbi platforma të përbashkëta, shmanget instrumentalizimi partiak dhe ruhet karakteri unifikues i kauzës.

Kosova dhe përgjegjësia e saj institucionale

Kosova ka një përgjegjësi të qartë ndaj shqiptarëve të Luginës. Por kjo përgjegjësi duhet të ushtrohet në mënyrë institucionale dhe gjithëpërfshirëse.

Ajo nuk mund të reduktohet në përfshirje individuale apo partiake, por duhet të reflektohet përmes politikave shtetërore të koordinuara, diplomacisë aktive dhe një konsensusi të gjerë politik. Sepse, vetëm në këtë mënyrë mund të shmanget fragmentarizimi dhe të ruhet serioziteti i qasjes.

Përfundim: Koha për maturi institucionale
dhe unitet politik

Kandidimi i Ragmi Mustafës në zgjedhjet e Kosovës duhet të analizohet përtej dimensionit individual. Ai prek një çështje më të thellë: mënyrën se si përfaqësohet dhe artikulohet kauza e shqiptarëve të Luginës.

Rreshtimi partiak i kësaj çështjeje përbën një rrezik real për fragmentarizimin e saj, dobësimin e mbështetjes së gjerë politike dhe krijimin e ndarjeve të panevojshme në një moment që kërkon unitet.

Prandaj, kërkohet rikthim te qasja institucionale, ndërtimi i një konsensusi të gjerë politik,dhe shmangie e çdo forme instrumentalizimi partiak.

Sepse çështjet kombëtare nuk mund të trajtohen si projekte partiake. Ato kërkojnë maturi, përgjegjësi dhe vizion të përbashkët.

Preshevë, 1 qershor 2026