Shkruan: Nehat Hyseni

Republika e Kosovës po kalon një nga periudhat më të ndërlikuara të funksionimit të institucioneve të saj që nga paslufta. Kriza aktuale nuk është më thjesht një mosmarrëveshje ndërmjet partive politike për postet dhe pushtetin. Ajo po shndërrohet në një problem të mirëfilltë institucional, sepse Kuvendi i Kosovës ende nuk është konstituuar, ndërsa afati 30-ditor për përfundimin e këtij procesi ka kaluar më 7 gusht 2026.

Zgjedhjet e 7 qershorit prodhuan një rezultat të qartë për sa i përket forcës së parë politike, por jo një shumicë parlamentare. LVV mori 53 ulëse, PDK 22, LDK 18 dhe AAK 7; pjesa tjetër u takon subjekteve të komuniteteve joshumicë. Pra, asnjë subjekt shqiptar nuk e ka numrin prej 61 deputetësh që kërkohet për shumicën parlamentare.

Këtu qëndron edhe thelbi i problemit: zgjedhjet kanë prodhuar fitues politik, por jo një pushtet të vetëm politik.

VOTA POPULLORE NUK ËSHTË LICENCË
PËR BLLOKADË SHTETËRORE

Në një demokraci parlamentare, fitorja në zgjedhje është fillimi i përgjegjësisë, jo përfundimi i saj.

Partia që merr numrin më të madh të votave ka të drejtë politike të kërkojë formimin e institucioneve dhe qeverisë. Por ajo nuk mund të sillet sikur rezultati zgjedhor i jep të drejtën për ta interpretuar shtetin sipas vullnetit të saj.

Në anën tjetër, partitë opozitare kanë të drejtë të kundërshtojnë, të kërkojnë marrëveshje dhe të mos e mbështesin një qeveri që nuk e konsiderojnë të përshtatshme. Por edhe opozita nuk mund ta shndërrojë kundërshtimin politik në mekanizëm të pafund bllokimi.

Kjo është pika ku duhet të ndahet politika partiake nga përgjegjësia shtetërore.

Kosova nuk ka nevojë për fitues absolutë dhe humbës absolutë. Ajo ka nevojë për institucione funksionale.

7 GUSHTI – NJË DATË QË NUK DUHET TË KALOHET LEHTË

Kalimi i afatit kushtetues për konstituimin e Kuvendit e ka futur krizën në një fazë të re.

Seanca konstituive ka mbetur e papërfunduar, ndërsa përplasjet politike janë shoqëruar edhe me incidente në sallën e Kuvendit. Më 8 gusht, Instituti Demokratik i Kosovës kërkoi që çështja të dërgohej në Gjykatën Kushtetuese, duke e konsideruar situatën të papranueshme.

Kjo tregon se problemi nuk mund të trajtohet më vetëm me deklarata politike.

Kur institucionet nuk arrijnë të funksionojnë brenda afateve dhe procedurave kushtetuese, atëherë duhet të aktivizohen mekanizmat kushtetues për interpretimin dhe zgjidhjen e situatës.

Kushtetuta nuk është dekor institucional. Ajo është rregulli themelor i shtetit.

Në diskursin politik të Kosovës ekziston një prirje e rrezikshme: çdo krizë interpretohet përmes pyetjes se “kush është fajtor?”.

Por pyetja më e rëndësishme është:

Kush është përgjegjës për ta nxjerrë Republikën nga kriza?

LVV, si subjekti që doli i pari në zgjedhje, mban përgjegjësi të veçantë për të treguar aftësi politike për të krijuar shumicën e nevojshme.

Por përgjegjësi kanë edhe PDK, LDK dhe AAK. Një opozitë demokratike nuk matet vetëm me aftësinë për ta rrëzuar ose bllokuar shumicën; ajo matet edhe me aftësinë për të ofruar alternativë dhe për të garantuar funksionimin e shtetit.

Nëse secila parti e vendos interesin e saj elektoral mbi funksionimin institucional, atëherë humbësi nuk është vetëm një subjekt politik.

Humbëse është Republika!

KOSOVA NUK MUND TË QEVERISET
ME LOGJIKËN “O NE, O ASKUSH!”

Një nga problemet themelore të kulturës politike kosovare është mungesa e kompromisit.

Kompromisi shpesh trajtohet si dobësi. Në demokraci, ai është përkundrazi shenjë e pjekurisë politike.

Kompromisi nuk do të thotë heqje dorë nga parimet.

Do të thotë të pranosh se:• askush nuk i ka të gjitha votat; • askush nuk e zotëron Republikën; • opozita nuk është armik i shtetit; • shumica nuk është pronare e institucioneve; • mandati i deputetit nuk është pronë private e partisë; • Kushtetuta është mbi të gjitha partitë.

Kosova duhet ta kuptojë një herë e përgjithmonë se demokracia nuk është vetëm arti i fitimit të zgjedhjeve; është edhe arti i bashkëjetesës politike pas zgjedhjeve.

KRIZA E SOTME ËSHTË EDHE KRIZË
E KULTURËS POLITIKE

Problemi më i madh nuk është vetëm se Kuvendi nuk është konstituuar.

Problemi më i thellë është se elitat politike ende nuk kanë ndërtuar një kulturë të qëndrueshme të kompromisit institucional.

Nëse çdo palë mendon se tërheqja e një centimetri është humbje, atëherë sistemi demokratik paralizohet.

Nëse një parti mendon se duhet të fitojë gjithçka sepse ka dalë e para, ndërsa opozita mendon se duhet ta pengojë gjithçka vetëm sepse është opozitë, atëherë demokracia reduktohet në një luftë të pafund për kontrollin e institucioneve.

Kjo nuk është ajo demokraci për të cilën qytetarët e Kosovës kanë sakrifikuar.

Në një situatë të tillë, institucionet kushtetuese duhet të veprojnë me maturi të jashtëzakonshme. Kuvendi duhet të gjejë mënyrën për t’u konstituuar. Deputetët duhet ta kuptojnë se mandati i tyre është mandat kushtetues dhe jo vetëm partiak. Ndërsa Gjykata Kushtetuese, nëse çështja i referohet, duhet të japë interpretimin e saj brenda kompetencave kushtetuese.

Në këtë pikë është e domosdoshme të shmanget një tjetër rrezik: politizimi i institucioneve që duhet ta arbitrojnë krizën.
Sa më e madhe të jetë kriza politike, aq më e madhe duhet të jetë vetëpërmbajtja institucionale.

KOSOVA NUK E KA LUKSIN E NJË KRIZE
TË PAFUND!

Kosova nuk ndodhet në vakum gjeopolitik. Ajo përballet me çështje të rëndësishme të sigurisë, integrimit evropian, marrëdhënieve euroatlantike, dialogut me Serbinë dhe zhvillimit ekonomik.

Prandaj, çdo javë e humbur në konflikt institucional ka kosto.Institucionet e dobëta krijojnë pasiguri. LPasiguria politike krijon pasiguri ekonomike. Pasiguria ekonomike prek investimet, bizneset dhe qytetarët. Ndërsa dobësimi i institucioneve e dobëson edhe pozitën ndërkombëtare të Kosovës.

Kjo është arsyeja pse kriza aktuale nuk duhet parë si një “problem i politikanëve”.

Realisht është problem i shtetit dhe i qytetarëve. ÇFARË DUHET TË BËJNË PARTITË?

Kosovës i duhet një marrëveshje politike minimale, jo domosdoshmërisht një marrëveshje përfundimtare mbi gjithçka. Partitë duhet të dakordohen së pari për funksionalizimin e institucioneve. Pastaj të përballen me dallimet politike.

Kjo do të ishte një qasje shumë më demokratike sesa mbajtja peng e institucioneve derisa të zgjidhen të gjitha mosmarrëveshjet.

Partitë duhet t’i japin përparësi:

1. Konstituimit të Kuvendit.
2. Formimit të institucioneve legjitime.
3. Respektimit të vendimeve të Gjykatës Kushtetuese.
4. Vazhdimit normal të punës së institucioneve.
5. Ruajtjes së orientimit euroatlantik të Kosovës.
6. Ndërtimit të një kulture të re politike.

Kosova nuk mund të ndërtojë shtet të fortë me institucione të dobëta. Nuk mund të kërkojë respekt ndërkombëtar nëse vetë institucionet e saj nuk respektojnë rregullat që i kanë përcaktuar. Nuk mund të kërkojë demokraci nga të tjerët nëse demokracia reduktohet vetëm në numër votash dhe nuk mund të pretendojë se ka ndërtuar një Republikë moderne nëse çdo krizë politike përfundon në krizë kushtetuese.

Prandaj, sot më shumë se kurrë, Kosovës i duhet një marrëveshje e re politike mbi rregullat e lojës demokratike: jo marrëveshje për ndarjen e privilegjeve, jo marrëveshje për pazare personale.o marrëveshje për të kontrolluar institucionet.

Por marrëveshje për të garantuar se Republika do të funksionojë pavarësisht se kush është në pushtet.

KUSHTETUTA ËSHTË MBI PARTINË –
REPUBLIKA ËSHTË MBI LIDERIN!

Kosova duhet të dalë nga kjo krizë me një mësim të madh. Asnjë lider nuk është mbi Republikën!
Asnjë parti nuk është mbi Kushtetutën! Asnjë shumicë nuk është mbi ligjin dhe asnjë mandat zgjedhor nuk mund të interpretohet si licencë për bllokadë institucionale!

Kjo është pika ku duhet të fillojë një kulturë e re politike në Kosovë. Një kulturë ku humbja e një beteje partiake nuk konsiderohet humbje e shtetit dhe ku fitorja e një partie nuk konsiderohet pushtim i shtetit.

Kosova ka nevojë për politikanë që dinë të fitojnë zgjedhje, por edhe për politikanë që dinë të humbin me dinjitet. Ka nevojë për shumica që dinë të qeverisin, por edhe për opozita që dinë të kontrollojnë pa bllokuar. Ka nevojë për institucione që nuk varen nga disponimi i liderëve.

Dhe mbi të gjitha, ka nevojë për një bindje të përbashkët që:

KUSHTETUTA ËSHTË MBI PARTINË!
REPUBLIKA ËSHTË MBI LIDERIN!
DEMOKRACIA ËSHTË MBI PUSHTETIN!
INSTITUCIONET JANË MBI INTERESAT PERSONALE!

Sepse në fund të fundit, pyetja nuk është se kush do ta fitojë betejën politike të gushtit-shtatorit 2026. Pyetja shumë më e madhe është: A do të dalë Republika e Kosovës nga kjo krizë me institucione më të forta apo me një kulturë politike dhe institucione edhe më të dobësuara?

Kjo është përgjegjësia historike e të gjithë atyre që sot kanë mandat për ta përfaqësuar qytetarin e Kosovës dhe obligim për konstituimin e të gjitha institucioneve demokratike të Republikës së Kosovës.

Preshevë, 12 gusht 2026