Komuna e Preshevës sot përfaqëson një shembull flagrant të degradimit institucional, ku parimet bazë të shtetit ligjor janë zëvendësuar nga kontrolli partiak dhe interesat klienteliste. Në vend të një administrate që i shërben qytetarit, është ndërtuar një sistem i mbyllur, i politizuar dhe thellësisht diskriminues, ku e drejta nuk është universale, por selektive.

Mungesa e transparencës nuk është më problem teknik — është strategji funksionimi. Institucionet operojnë pa mekanizma elementarë llogaridhënieje: nuk ka kanale efektive ankese, nuk ka komunikim zyrtar funksional, nuk ka orientim për qytetarin. Kjo nuk është paaftësi; është refuzim i qëllimshëm për t’u përballur me përgjegjësinë.

Qytetari në Preshevë nuk trajtohet si palë me të drejta, por si pengesë administrative. Ai endet nga një zyrë në tjetrën pa marrë përgjigje, pa marrë shpjegim dhe pa marrë zgjidhje. Refuzimet janë arbitrare, të paarsyetuara dhe shpesh të shoqëruara me arrogancë institucionale. Pyetja “pse?” nuk merr përgjigje ligjore, por një mur heshtjeje ose përbuzjeje. Në shumë raste, mesazhi është i qartë: nëse nuk je pjesë e strukturës politike, nuk ekziston për sistemin.

Fenomeni i “librezës së partisë” është bërë kriter de facto për akses në të drejta dhe shërbime. Kjo përbën një deformim të rëndë të administratës publike dhe një shkelje të hapur të parimit të barazisë para ligjit. Meritokracia është zëvendësuar nga lojaliteti, profesionalizmi nga servilizmi, ndërsa vendimmarrja nga kalkulimet e ngushta politike.

Gjendja brenda administratës është po aq alarmante. Hierarkia funksionale është e paqartë, përgjegjësia është e shpërndarë në mënyrë të tillë që askush të mos mbajë llogari, dhe kultura e punës është zëvendësuar nga neglizhenca. Prania sporadike e zyrtarëve në vendin e punës dhe normalizimi i mungesës së tyre — shpesh të gjetur jashtë institucioneve gjatë orarit zyrtar — është simptomë e një sistemi që ka humbur çdo standard profesional dhe etik.

Inspektoratet dhe mekanizmat mbikëqyrës, që duhet të mbrojnë qytetarin nga abuzimi, janë ose joefektivë ose të politizuar. Si pasojë, qytetarët përballen me barrë financiare të padrejtë, detyrime të shumëfishta dhe mungesë totale të mbrojtjes institucionale. Kjo nuk është vetëm padrejtësi ekonomike; është minimi i drejtpërdrejtë i besimit publik.

Një administratë ku “të gjithë janë shefa” është, në thelb, një administratë pa drejtim. Ky kaos nuk është aksidental — është i toleruar dhe i ushqyer nga udhëheqja politike si mjet për ruajtjen e kontrollit dhe shmangien e përgjegjësisë. Në një ambient të tillë, llogaridhënia bëhet e pamundur dhe abuzimi bëhet normë.

Kjo situatë nuk kërkon më retorikë reformash, por ndërhyrje të thellë dhe të menjëhershme institucionale. Depolitizimi i administratës, vendosja e mekanizmave realë të llogaridhënies dhe rikthimi i funksionalitetit bazë të shërbimeve publike nuk janë opsione — janë domosdoshmëri.

Çdo ditë që kjo gjendje vazhdon, përforcon një realitet të rrezikshëm: një komunë që nuk i shërben qytetarëve të saj, por i nënshtron ata. Dhe një sistem që kërkon nënshtrim, nuk është më administratë — është abuzim i institucionalizuar.