Shkruan: Nehat Hyseni

Zhvillimet politike në Shqipëri dhe Kosovë, në vjeshtën e vitit 2026, ofrojnë një mundësi të rëndësishme për të krahasuar dy modele të pushtetit, të cilat, megjithëse kanë dallime të dukshme historike, institucionale dhe ideologjike, paraqesin edhe ngjashmëri domethënëse: në të dyja vendet, partitë qeverisëse kanë arritur të krijojnë epërsi të konsiderueshme elektorale, ndërsa opozitat përballen me vështirësi për ta shndërruar pakënaqësinë shoqërore në një alternativë politike bindëse.

Partia Socialiste e Shqipërisë (PS), e udhëhequr nga Edi Rama, dhe Lëvizja Vetëvendosje (LVV), e udhëhequr nga Albin Kurti, përfaqësojnë dy forca politike me rrënjë të ndryshme historike, por me disa elemente të përbashkëta: diskursin e ndryshimit, pretendimin për përfaqësimin e interesit të përgjithshëm, mobilizimin e mbështetësve përmes kritikës ndaj elitave të mëparshme dhe aftësinë për ta paraqitur vazhdimësinë e pushtetit si kusht për realizimin e një projekti politik.

Megjithatë, është e nevojshme të shmanget një përfundim tepër i thjeshtë: PS-ja dhe LVV-ja nuk janë parti identike vetëm pse klasifikohen në të majtën politike ose sepse kanë siguruar mbështetje të konsiderueshme elektorale.

PS-ja është një parti socialdemokrate me traditë të gjatë qeverisëse dhe integrim në strukturat socialiste evropiane.

Ndërsa LVV-ja është formuar nga një lëvizje protestuese e cila ndërthur elemente të së majtës sociale me sovranizmin, aktivizmin qytetar dhe një koncept të veçantë të marrëdhënieve ndërmjet shtetit dhe shoqërisë.

Prandaj, pyetja kryesore nuk është vetëm se përse këto dy parti kanë arritur ta ruajnë ose ta zgjerojnë mbështetjen elektorale, por edhe se si shpjegohet mungesa e bashkëpunimit të qëndrueshëm politik ndërmjet tyre?

Dhe, më tej, a mund të shndërrohet epërsia zgjedhore e një partie në një ndjenjë të rreme paprekshmërie politike, kur shoqëria fillon të shprehë pakënaqësi jashtë kutive të votimit?

Ngjarjet e fundit në Prishtinë dhe Tiranë e bëjnë këtë pyetje veçanërisht aktuale!

PS DHE LVV: NGJASHMËRITË DHE DALLIMET

Në zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, Partia Socialiste e Shqipërisë siguroi 83 nga 140 mandatet parlamentare (59,3%), duke i mundësuar Edi Ramës mandatin e katërt radhazi.

Në zgjedhjet e parakohshme të Kosovës, më 7 qershor 2026, LVV-ja doli forca e parë me rreth 46 për qind të votave, por pa siguruar shumicën e nevojshme për të qeverisur e vetme dhe për ta zgjidhur ngërçin presidencial.

Këto rezultate dëshmojnë epërsi elektorale, por edhe kufizimet e saj institucionale në kontekste të ndryshme.

Një tipar i përbashkët i dy partive është aftësia për ta ndërtuar identitetin politik rreth një udhëheqësi të dallueshëm. Edi Rama e ka mbështetur profilin e tij në përvojën e gjatë qeverisëse, në një komunikim politik të personalizuar dhe në premtimin e integrimit evropian.

Albin Kurti, nga ana tjetër, e ka ndërtuar autoritetin politik mbi përvojën e opozitarizmit, kritikën ndaj elitave tradicionale dhe konceptet e sovranitetit, drejtësisë shoqërore dhe ndryshimit të rendit të mëparshëm politik.

Në të dyja rastet, udhëheqësi bëhet më shumë sesa drejtues i një partie: ai shndërrohet në simbol të identitetit të saj elektoral.

Kjo mund të krijojë kohezion, të lehtësojë mobilizimin dhe ta bëjë mesazhin politik më të kuptueshëm për votuesit.

Por një personalizim i tillë mund të prodhojë edhe varësi të tepruar të partisë nga figura e liderit, duke e vështirësuar kritikën e brendshme, përtëritjen e elitave dhe ndërtimin e mekanizmave të qëndrueshëm institucionalë.

Një ngjashmëri tjetër është dobësia relative e opozitave për ta shndërruar pakënaqësinë ndaj qeverisë në besim të gjerë për një alternativë të re:

Në Shqipëri, Partia Demokratike dhe forcat e tjera opozitare kanë vepruar në një mjedis të polarizuar, ku mosbesimi reciprok ndërmjet palëve dhe kontestimet për standardet zgjedhore kanë rënduar funksionimin e konkurrencës politike.

Në Kosovë, PDK-ja, LDK-ja dhe AAK janë përballur me vështirësinë për të bashkërenduar një alternativë të përbashkët përballë LVV-së.

Kjo gjendje mund të krijojë atë që në shkencat politike njihet si demoralizim elektoral i opozitës: bindjen se humbjet e përsëritura janë të pashmangshme dhe se ndryshimi i pushtetit përmes zgjedhjeve është gjithnjë e më i vështirë!

Megjithatë, demoralizimi nuk është një gjendje e përhershme.

Ai mund të thyhet nga një krizë qeverisëse, nga shfaqja e një kauze të besueshme, nga mobilizimi qytetar ose nga ndryshimi i ofertës politike të opozitës.

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e protestave të fundit: ato tregojnë se mbështetja elektorale e qeverisë dhe pakënaqësia shoqërore mund të bashkëjetojnë!

Duhet dalluar, gjithashtu, epërsia parlamentare nga legjitimiteti demokratik!

Një shumicë e fituar në zgjedhje i jep qeverisë të drejtën kushtetuese për të ushtruar pushtetin, por nuk e përjashton detyrimin për të dëgjuar qytetarët, për t’iu përgjigjur kritikave dhe për të respektuar të drejtat e atyre që nuk e mbështesin.

PSE NUK BASHKËPUNOJNË SA
DUHET RAMA DHE KURTI?

Në shikim të parë, mungesa e bashkëpunimit të qëndrueshëm ndërmjet PS-së dhe LVV-së duket paradoksale!

Nëse të dyja partitë identifikohen me të majtën, promovojnë politika sociale dhe deklarojnë përkushtim ndaj integrimit evropian, do të mund të pritej që ato të zhvillonin një marrëdhënie më të afërt politike.

Por ideologjia nuk është faktori i vetëm që përcakton aleancat!

Në politikën reale, interesat shtetërore, raportet personale, konkurrenca për autoritet rajonal, strategjitë elektorale dhe dallimet në mënyrën e ushtrimit të pushtetit mund të peshojnë më shumë se afërsia programore.

Rivaliteti ndërmjet Ramës dhe Kurtit duhet analizuar pikërisht në këtë ndërthurje faktorësh:

Rama e përfaqëson një model politik të konsoliduar përmes përvojës së gjatë në qeverisje, marrëdhënieve me institucionet ndërkombëtare dhe diplomacisë rajonale.

Kurti, në të kundërtën, e ka ndërtuar profilin e tij mbi kritikën ndaj establishmentit politik dhe mbi pretendimin për një qasje më sovraniste në marrëdhëniet me Serbinë dhe në çështjet që lidhen me shtetësinë e Kosovës.

Këto dallime kanë pasoja konkrete:

Për Ramën, bashkëpunimi rajonal dhe dialogu diplomatik janë pjesë e profilit të tij politik.

Për Kurtin, çdo marrëdhënie rajonale duhet të vlerësohet edhe nga këndvështrimi i barazisë së palëve, sovranitetit të Kosovës dhe rrezikut që kompromiset politike të interpretohen si lëshime të njëanshme.

Kjo nuk do të thotë se njëri model është domosdoshmërisht i papajtueshëm me tjetrin, po do të thotë se të dy udhëheqësit operojnë me prioritete dhe stile të ndryshme politike, të cilat shpesh prodhojnë përplasje!

Përveç dallimeve programore, është e arsyeshme të shqyrtohet edhe hipoteza e konkurrencës personale për ndikim në hapësirën shqiptare:

Kur dy liderë kanë mbështetje të fortë politike brenda vendeve të tyre dhe pretendojnë të luajnë rol më tërëndësishëm në çështjet kombëtare, bashkëpunimi mund të shoqërohet me konkurrencë për autoritet simbolik.

Në këtë kuptim, rivaliteti Rama–Kurti është më shumë se një raport ndërmjet dy individëve!

Ai pasqyron dy mënyra të ndryshme të konceptimit të udhëheqjes, të diplomacisë dhe të legjitimitetit politik.

Megjithatë, mungesa e bashkëpunimit sistematik ndërmjet dy qeverive ka një kosto potenciale. Shqipëria dhe Kosova kanë interesa të përbashkëta në zhvillimin ekonomik, arsim, infrastrukturë, siguri, integrim evropian dhe bashkërendim diplomatik.

Për këtë arsye, marrëdhëniet ndërmjet dy kryeministrave nuk duhet të bëhen pengesë për bashkëpunimin institucional ndërmjet dy shteteve!

Një marrëdhënie e pjekur politike nuk kërkon domosdoshmërisht miqësi personale. Ajo kërkon institucione funksionale, marrëveshje të qarta dhe aftësinë për t’i ndarë mosmarrëveshjet personale nga interesat afatgjata të qytetarëve.

16 SHTATORI DHE SHNDËRRIMI I NJË
KAUZE NË PRESION POLITIK

Në Kosovë, zhvillimet e shtatorit dhe tetorit 2026 treguan se një çështje e ndjeshme e kujtesës kombëtare mund të shndërrohet në faktor të rëndësishëm të mobilizimit qytetar dhe të negociatave parlamentare.

Sipas raportimeve të mediave demonstruesit kërkuan ndryshimin e ligjit që rregullon Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, si reagim ndaj denimeve drakonike ndaj ish udheheqësve te UÇK-së: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi nga 25, Kadri Veseli 18 dhe Rexhep Selimi 13 vjet burg.

Kjo kauzë kishte potencial të gjerë mobilizues, sepse lidhej jo vetëm me fatin e individëve të gjykuar, por edhe me interpretimin publik të luftës çlirimtare, me kujtesën kolektive dhe me perceptimin e drejtësisë ndërkombëtare.

Në këtë rrethanë, PDK-ja, e cila për një periudhë të gjatë kishte vështirësi për të imponuar një kauzë të vetme në skenën politike, gjeti një çështje me rezonancë të gjerë shoqërore!

Por rëndësia e protestave nuk mund të reduktohet në përfitimin politik të PDK-së!

Mobilizimi kishte gjithashtu dimension qytetar, historik dhe emocional, ndërsa organizatorët e tij nuk përfaqësonin domosdoshmërisht të gjitha partitë opozitare.

Këtu duhet bërë një dallim thelbësor: një protestë mund të përkojë me interesat politike të një partie pa qenë domosdoshmërisht e organizuar, e drejtuar ose e kontrolluar prej saj.

Edhe në rastet kur partitë mbështesin një kauzë, organizatorët formalë, pjesëmarrësit dhe subjektet që përfitojnë politikisht nuk janë medoemos të njëjtët!

Kjo vlen edhe për rolin e PDK-së!

Edhe nëse partia përfitoi nga mobilizimi publik, nuk është e saktë të barazohet automatikisht protesta me një aksion partiak të saj.

Protesta kishte organizatorë dhe kërkesa të deklaruara, ndërsa partitë vepronin paralelisht në Kuvend dhe në negociatat politike.

Njëkohësisht, LVV-ja dhe Albin Kurti u përballen me një presion të dyfishtë: nga njëra anë, duhej të menaxhonte një krizë institucionale të lidhur me zgjedhjen e presidentit; nga ana tjetër, duhej të përgjigjej ndaj një mobilizimi publik që e vendoste çështjen e Dhomave të Specializuara në qendër të debatit kombëtar.

Protestat e 4 dhe 5 tetorit e shtuan presionin mbi deputetët dhe mbi udhëheqësit politikë për të gjetur një marrëveshje. Ato dëshmuan se debati parlamentar nuk zhvillohej në një vakum shoqëror: jashtë ndërtesës së Kuvendit ekzistonte një mobilizim që kërkonte veprim të shpejtë!

Megjithatë, nuk duhet të ngatërrohen dy gjëra: ndikimi politik i protestave dhe ligjshmëria e kërkesave të tyre!

Protesta mund të krijojë presion legjitim demokratik, por vendimet për ligjet dhe institucionet duhet të merren sipas Kushtetutës, procedurave parlamentare dhe detyrimeve ndërkombëtare të Kosovës.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për ndryshimet e propozuara në ligjin për Dhomat e Specializuara. Mbështetja politike për ndryshimin e një ligji nuk e zgjidh vetvetiu çështjen e përputhshmërisë së tij me Kushtetutën, me marrëveshjet ndërkombëtare dhe me parimet e pavarësisë së gjyqësorit!

Prandaj, protestat duhet të vlerësohen në dy rrafshe: si shprehje e një shqetësimi të rëndësishëm shoqëror dhe si faktor që ndikoi në dinamikën e negociatave politike. Këto dy dimensione lidhen me njëra-tjetrën, por nuk janë identike.

PRESIONI NË RRUGË DHE MARRËVESHJA PARLAMENTARE

Zhvillimet e 4, 5, 6 dhe 7 tetorit 2026 përbëjnë fazën vendimtare të krizës institucionale në Kosovë!

Pas negociatave ndërmjet Albin Kurtit dhe Bedri Hamzës, LVV-ja dhe PDK-ja arritën një marrëveshje që mundësoi përfundimin e procedurës parlamentare për ndryshimin e ligjit mbi Dhomat e Specializuara dhe zgjedhjen e presidentes së re, Justina Shiroka-Pula.

Sipas njoftimit zyrtar të Kuvendit të Kosovës, ndryshimet ligjore u miratuan në shqyrtimin e dytë me 88 vota, ndërsa Shiroka-Pula u zgjodh presidente me 81 vota.

Procesi u zhvillua në një seancë të jashtëzakonshme, në orët e fundit të afatit kushtetues, duke shmangur një tjetër zgjedhje të parakohshme parlamentare!

Ky përfundim nuk duhet interpretuar si fitore e plotë e njërës palë mbi tjetrën!

Ai ishte rezultat i një kompromisi ku të dyja partitë kishin interesa për të shmangur thellimin e krizës:

Për LVV-në, zgjedhja e presidentes nënkuptonte shmangien e një cikli të ri zgjedhor, i cili do të kishte zgjatur pasigurinë institucionale dhe do ta kishte vënë përsëri në pikëpyetje aftësinë e partive për të formuar institucione funksionale.

Për PDK-në, marrëveshja mundësoi përfshirjen e kërkesës për ndryshimin e ligjit mbi Dhomat e Specializuara në një proces vendimmarrjeje parlamentare dhe riktheu partinë në qendër të një negociate me rëndësi shtetërore.

Për qytetarët, rezultati kryesor ishte përfundimi i ngërçit presidencial, por jo domosdoshmërisht zgjidhja e të gjitha mosmarrëveshjeve që kishin prodhuar krizën.

Këtu shfaqet një mësim i rëndësishëm për funksionimin e demokracisë parlamentare: presioni publik mund t’i nxisë partitë të negociojnë, por marrëveshja e qëndrueshme kërkon institucione, rregulla dhe përgjegjësi politike.

Nëse kompromisi arrihet vetëm në minutat e fundit, atëherë suksesi i menjëhershëm mund të shoqërohet me dobësi strukturore që mbeten të pazgjidhura.

Një tjetër çështje kërkon vëmendje. Fakti që protestat u shpërndanë pas marrëveshjes nuk do të thotë se të gjitha shqetësimet e protestuesve u zgjidhën!

Ai tregon se kërkesa e tyre e menjëhershme politike u përfshi në procesin parlamentar, por efektet juridike dhe institucionale të ndryshimeve ligjore mbeten çështje më vete.

Në demokraci, përfundimi i një proteste nuk është domosdoshmërisht përfundimi i debatit. Ai mund të shënojë vetëm kalimin e tij nga rruga në institucionet politike dhe juridike.

PSE PROTESTAT I KUPTON MIRË KURTI?

Një nga dimensionet më interesante të zhvillimeve në Kosovë është raporti ndërmjet protestës si instrument i presionit politik dhe përvojës së mëparshme të LVV-së si lëvizje opozitare.

Vetëvendosje e ndërtoi një pjesë të rëndësishme të identitetit të saj politik përmes protestave, mobilizimit qytetar dhe kundërshtimit të vendimeve që i konsideronte të dëmshme për sovranitetin dhe interesat e Kosovës.

Kjo përvojë është pjesë e historisë politike të lëvizjes dhe shpjegon pse protestat kanë rëndësi të veçantë në kulturën e saj politike.

Kur një parti që është rritur përmes mobilizimit opozitar kalon në qeverisje, ajo përballet me një paradoks: mjetet që dikur i përdorte për ta sfiduar pushtetin, tani mund të përdoren për ta vënë vetë atë nën presion!

Megjithatë, formulimi se protestuesit përdorën gjuhën që Kurti e kupton më së miri duhet kuptuar si metaforë politike, jo si pohim për gjendjen psikologjike të kryeministrit. Nuk mund të provohet se vendimet e tij u diktuan vetëm nga protestat.

Në rezultatin përfundimtar ndikuan edhe afati kushtetues, negociatat me PDK-në, rreziku i zgjedhjeve të reja dhe llogaritjet e të dyja partive.

Rëndësia e protestave qëndron në faktin se ato e rritën koston politike të mosmarrëveshjes dhe e bënë më të vështirë vazhdimin e bllokadës pa një përgjigje konkrete.

Kjo është një nga mënyrat se si funksionon presioni demokratik: ai nuk e zëvendëson vendimmarrjen parlamentare, por mund të ndryshojë kushtet në të cilat ajo zhvillohet.

Për këtë arsye, protesta mund të jetë instrument i rëndësishëm i pjesëmarrjes qytetare, por efektiviteti i saj varet nga qartësia e kërkesave, legjitimiteti i organizimit, karakteri paqësor i mobilizimit dhe aftësia për të prodhuar zgjidhje që respektojnë rendin kushtetues.

SHQIPËRIA: PROTESTAT STUDENTORE DHE SFIDAT NDAJ QEVERISJES SË RAMËS

Në Shqipëri, situata e mesit të tetorit 2026 paraqitet ndryshe nga ajo e Kosovës, ndonëse ekzistojnë disa paralele të rëndësishme.

Protestat studentore në Tiranë janë përshkallëzuar më 14 dhe 15 tetor, duke përfshirë përplasje me policinë, dëmtime të pronës dhe zjarrvënie në ndërtesa publike. Protestuesit kanë shprehur pakënaqësi për kushtet universitare, kostot e arsimit, mundësitë e kufizuara të punësimit dhe akuzat për korrupsion, ndërsa kërkesa politike e artikuluar në mënyrë të drejtpërdrejtë është dorëheqja e kryeministrit Edi Rama. Protestat janë shtrirë edhe jashtë kryeqytetit.

Këto ngjarje duhet të shihen në kontekstin e fitores së PS-së në zgjedhjet e vitit 2025, kur ajo siguroi mandatin e katërt radhazi. Një shumicë e tillë parlamentare i jep qeverisë kapacitet të konsiderueshëm për të zbatuar programin e saj, por nuk e eliminon mundësinë e pakënaqësisë shoqërore!

Përkundrazi, sa më e gjatë të jetë periudha e qeverisjes, aq më shumë përgjegjësi i atribuohet partisë në pushtet për problemet e akumuluara të vendit. Çështjet që mund të trajtohen si trashëgimi e qeverive të mëparshme fillojnë gradualisht të vlerësohen në raport me përgjegjësinë e qeverisë aktuale.

Në rastin shqiptar, pakënaqësitë e studentëve lidhen me çështje të përditshme dhe konkrete: kushtet e studimit, tarifat, mbështetjen financiare, mundësitë e punësimit dhe perspektivën e të rinjve në vend. Këtyre u shtohen shqetësimet më të gjera për korrupsionin dhe transparencën e vendimmarrjes publike.

Raportimet e fundit i lidhin protestat e tanishme edhe me mobilizime të mëparshme kundër një projekti turistik luksoz në bregdetin jugor, të lidhur me Jared Kushnerin. Kjo çështje ka nxitur kundërshtime për transparencën, mbrojtjen e mjedisit dhe mënyrën e përdorimit të hapësirave me vlerë publike.

Në këtë mënyrë, pakënaqësia studentore nuk zhvillohet në izolim. Ajo ndërthuret me një klimë më të gjerë mosbesimi dhe me pretendimin se institucionet nuk po u përgjigjen sa duhet shqetësimeve të qytetarëve.

Megjithatë, është e rëndësishme të mos barazohet automatikisht i gjithë mobilizimi me një qëndrim të vetëm politik. Studentët mund të kenë kërkesa për reformimin e arsimit, qytetarët mund të kundërshtojnë projekte të caktuara, ndërsa një pjesë e protestuesve mund të kërkojnë largimin e qeverisë. Këto kërkesa mund të bashkëjetojnë, por nuk janë domosdoshmërisht identike.

A janë protestat vërtet jashtë
kontrollit të opozitës?

Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme për interpretimin e zhvillimeve në Tiranë!

Formulimi se protestat nuk udhëhiqen formalisht nga opozita duhet dalluar nga pyetja nëse partitë opozitare përpiqen të përfitojnë politikisht prej tyre?

Një lëvizje mund të ketë nismëtarë studentorë dhe organizim qytetar, ndërsa opozita mund t’i mbështesë publikisht kërkesat e saj ose të kërkojë që pakënaqësia të shndërrohet në ndryshim qeverisës.

Në rastin e Shqipërisë, raportimet ndërkombëtare e përshkruajnë valën e fundit si protesta të udhëhequra nga studentët, ndërsa opozita ka shprehur mbështetje dhe ka kërkuar ndryshim politik. Kjo mbështet dallimin ndërmjet origjinës së mobilizimit dhe përpjekjes së mëvonshme për ta shfrytëzuar atë politikisht.

E njëjta metodë analitike duhet zbatuar edhe në Kosovë!

Protestat e lidhura me Dhomat e Specializuara nuk mund të quhen automatikisht protesta të PDK-së vetëm sepse ajo përfitoi nga krijimi i një presioni të ri politik.

Në të dyja vendet, pyetja nuk është vetëm kush përfiton nga protesta, por kush e organizon, kush i përcakton kërkesat dhe kush mban përgjegjësi për mënyrën se si zhvillohet ajo.

KUFIRI NDËRMJET PROTESTËS LEGJITIME DHE SHKELJES SË LIGJIT

Përshkallëzimi i protestave në Tiranë kërkon një vlerësim të veçantë. E drejta për tubim paqësor është pjesë themelore e demokracisë, por sulmet ndaj personave, zjarrvënia, shkatërrimi i pronës dhe rrezikimi i jetës së qytetarëve nuk mund të justifikohen vetëm me karakterin politik të kërkesave.

Sipas raportimeve të 15 tetorit, përplasjet kanë shkaktuar lëndime në radhët e policisë dhe të protestuesve, ndërsa janë raportuar arrestime dhe dëmtime të pronës publike e private. Autoritetet evropiane kanë bërë thirrje për vetëpërmbajtje dhe respektim të të drejtave themelore.

Kjo situatë krijon një dilemë të ndërlikuar për çdo lëvizje protestuese. Nga njëra anë, përshkallëzimi mund ta tërheqë vëmendjen e publikut dhe të rrisë presionin mbi qeverinë. Nga ana tjetër, dhuna mund t’i largojë qytetarët që i mbështesin kërkesat, por nuk pajtohen me metodat e përdorura.

Për më tepër, dhuna mund t’i japë qeverisë mundësi ta zhvendosë debatin nga përmbajtja e kërkesave te rendi publik. Nëse diskutimi publik përqendrohet vetëm te përleshjet dhe dëmet, atëherë problemet e arsimit, korrupsionit dhe transparencës rrezikojnë të mbeten në plan të dytë.

Kjo nuk do të thotë se përgjegjësia për dhunën duhet t’u atribuohet të gjithë protestuesve. As nuk do të thotë se përdorimi i forcës nga policia duhet të konsiderohet automatikisht i ligjshëm. Çdo incident kërkon hetim të paanshëm, identifikim të përgjegjësive individuale dhe vlerësim të proporcionalitetit të reagimit të autoriteteve.

Në një demokraci funksionale, shteti ka detyrimin të ruajë rendin dhe sigurinë, por edhe të mbrojë të drejtën e qytetarëve për të protestuar. Protestuesit, nga ana tjetër, kanë të drejtë të kërkojnë llogaridhënie, por nuk kanë të drejtë ta shndërrojnë pakënaqësinë politike në dhunë kundër të tjerëve.

NË KOSOVË U ARRIT KOMPROMISI, KURSE
NË SHQIPËRI KONFRONTIMI PO VAZHDON

Krahasimi ndërmjet dy vendeve nxjerr në pah një dallim thelbësor në fazën aktuale të zhvillimeve.

Në Kosovë, protesta dhe presioni politik u ndërthurën me një afat kushtetues konkret. Partitë kishin një problem institucional që duhej zgjidhur brenda një kohe të kufizuar.

Rreziku i zgjedhjeve të reja, nevoja për zgjedhjen e presidentes dhe mosmarrëveshja rreth ligjit për Dhomat e Specializuara krijuan kushtet për një marrëveshje në minutat e fundit.

Në Shqipëri, sipas gjendjes së raportuar më 15 tetor 2026, nuk ekziston një afat i krahasueshëm kushtetues që e detyron kryeministrin të largohet për shkak të protestave. Rama ka deklaruar publikisht se nuk do të japë dorëheqjen dhe se qeveritë ndryshohen përmes zgjedhjeve demokratike.

Prandaj, dy situatat nuk duhet të barazohen:

Në Kosovë, çështja qendrore ishte zhbllokimi i institucioneve përmes një marrëveshjeje parlamentare.

Në Shqipëri, çështja qendrore është nëse një mobilizim qytetar, i shoqëruar me kërkesa politike dhe përshkallëzim të dhunshëm, do të prodhojë ndryshim në qëndrimin e qeverisë ose në raportet ndërmjet forcave politike.

Në Kosovë, protesta u zhvillua rreth një kauze të përqendruar te ish-krerët e UÇK-së dhe ligji për Dhomat e Specializuara.

Në Shqipëri, kërkesat ndërthuren ndërmjet arsimit, korrupsionit, mundësive ekonomike dhe dorëheqjes së kryeministrit.

Dallimi tjetër është se në Kosovë protesta përkoi me interesat negociuese të një partie opozitare dhe me një krizë institucionale të afatizuar.

Në Shqipëri, protesta studentore përballet me një shumicë parlamentare të konsoliduar, ndërsa kërkesa për dorëheqje nuk është shoqëruar, deri më 15 tetor, me një marrëveshje politike që do ta zgjidhte krizën.

Kjo nuk do të thotë se protestat shqiptare janë domosdoshmërisht më pak të rëndësishme ose se qeveria është e paprekshme. Por do të thotë se rruga nga mobilizimi publik te ndryshimi institucional është e ndryshme në secilin rast.

DERI KUR MUND TË VAZHDOJNË
PROTESTAT NË SHQIPËRI?

Kjo është pyetja që mbetet e hapur!

Në gjendjen e raportuar më 15 tetor 2026, Rama ka refuzuar dorëheqjen, ndërsa protestuesit vazhdojnë të kërkojnë largimin e tij. Nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të përcaktuar me siguri sa do të zgjasin protestat ose cili do të jetë rezultati i tyre politik.

Megjithatë, mund të identifikohen disa rrugë të mundshme të zhvillimit, pa pretenduar se njëra prej tyre është e pashmangshme.

Skenari i parë: vazhdimi i protestave dhe rezistenca e qeverisë. Nëse Rama ruan mbështetjen e shumicës parlamentare dhe institucionet vazhdojnë të funksionojnë, ai mund të këmbëngulë se mandati i fituar në zgjedhje është baza e legjitimitetit të qeverisë. Në këtë rast, lëvizja protestuese do të përballej me nevojën për të ruajtur mobilizimin, për të qartësuar kërkesat dhe për të siguruar mbështetje më të gjerë qytetare.

Skenari i dytë: kalimi nga përplasjet në negociata. Qeveria mund të ndërmarrë hapa konkretë për çështjet e arsimit, transparencën e projekteve të kontestuara dhe mekanizmat e llogaridhënies. Kjo nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht dorëheqjen e kryeministrit, por mund të krijonte hapësirë për uljen e tensioneve. Suksesi i një rruge të tillë do të varej nga besueshmëria e masave dhe gatishmëria e palëve për dialog.

Skenari i tretë: zgjerimi i mobilizimit shoqëror. Nëse kërkesat e studentëve bashkohen me pakënaqësitë e shtresave të tjera, protesta mund të marrë karakter më të gjerë qytetar. Një zhvillim i tillë do ta ndryshonte përmasën e presionit politik, por nuk do të garantonte automatikisht dorëheqjen e qeverisë. Për këtë do të nevojiteshin edhe zhvillime institucionale dhe politike.

Skenari i katërt: dobësimi i protestës. Përplasjet e përsëritura, mungesa e një strategjie të qartë, lodhja e pjesëmarrësve ose humbja e besimit në rezultat mund ta zvogëlojnë mobilizimin. Në këtë rast, qeveria mund të vazhdojë mandatin, ndërsa çështjet që e shkaktuan pakënaqësinë do të kërkonin zgjidhje përmes institucioneve dhe proceseve të tjera politike.

Zhvillimet e ditëve në vijim do të varen nga përmasat e protestave, qëndrimi i qeverisë, reagimi i opozitës, sjellja e institucioneve të rendit dhe aftësia e organizatorëve për ta ruajtur karakterin qytetar të mobilizimit.

Një gjë duhet theksuar: dorëheqja e një kryeministri nuk është rezultat automatik i protestave, pavarësisht nga numri i pjesëmarrësve apo intensiteti i pakënaqësisë.

Në një sistem parlamentar, ajo varet nga vendimet politike dhe institucionale, nga raportet e shumicës parlamentare dhe nga rrethanat që mund ta bëjnë të pamundur vazhdimin e qeverisjes.

Por as shumica parlamentare nuk duhet të interpretohet si autorizim për të shpërfillur pakënaqësinë publike. Përgjegjësia demokratike kërkon që qeveria ta dëgjojë shoqërinë, edhe kur nuk është e detyruar të largohet nga pushteti. PËRFUNDIM

Ngjashmëritë ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës nuk qëndrojnë vetëm te fakti se të dyja vendet qeverisen nga parti të identifikuara me të majtën politike dhe se opozitat kanë vështirësi të krijojnë një alternativë bindëse.

Ngjashmëria më e thellë lidhet me marrëdhënien ndërmjet pushtetit, legjitimitetit elektoral dhe aftësisë së shoqërisë për të ushtruar presion jashtë ciklit zgjedhor.

PS-ja dhe LVV-ja kanë ndërtuar mbështetje të konsiderueshme elektorale përmes projekteve politike dhe udhëheqësve të tyre.

Por asnjë epërsi elektorale nuk e përjashton mundësinë që pakënaqësitë e akumuluara të shfaqen në forma të reja mobilizimi qytetar!

Në Kosovë, protestat e shtatorit dhe tetorit 2026 kontribuuan në krijimin e një mjedisi të fortë presioni politik, në të cilin LVV-ja dhe PDK-ja arritën marrëveshjen për ndryshimin e ligjit mbi Dhomat e Specializuara dhe zgjedhjen e presidentes.

Përfundimi i ngërçit dëshmoi se kompromisi parlamentar është i mundur edhe pas një periudhe të gjatë përplasjesh, por nuk e eliminon nevojën për të shqyrtuar pasojat juridike dhe institucionale të vendimeve të marra.

Në Shqipëri, protestat e tetorit e kanë vendosur qeverinë e Ramës përballë një sfide të rëndësishme të mobilizimit publik.

Refuzimi i dorëheqjes nga kryeministri tregon se qeveria synon të mbështetet në mandatin elektoral dhe në vazhdimësinë institucionale.

Por qëndrueshmëria e këtij qëndrimi do të varet edhe nga mënyra se si trajtohen kërkesat konkrete të studentëve dhe shqetësimet më të gjera shoqërore.

Për të dyja vendet, mësimi kryesor është se demokracia nuk përbëhet vetëm nga fitimi i zgjedhjeve!

Ajo kërkon konkurrencë të ndershme, opozitë funksionale, institucione të pavarura, përgjegjësi publike dhe mundësi reale që qytetarët të ndikojnë në vendimmarrje.

Në të njëjtën kohë, opozita nuk mund të mbështetet vetëm te pakënaqësia ndaj qeverisë!

Edhe protestat kanë kufijtë dhe përgjegjësitë e tyre!

Ato mund ta detyrojnë pushtetin të dëgjojë, të negociojë ose të ndryshojë qasje, por nuk e zëvendësojnë Kushtetutën, zgjedhjet dhe institucionet.

Kur shoqërohen me dhunë, ato rrezikojnë ta dëmtojnë vetë legjitimitetin e kauzës që synojnë të mbrojnë!

Afërsia ideologjike, nuk mjafton për të krijuar bashkëpunim të qëndrueshëm; por as dallimet politike nuk duhet të shndërrohen në pengesë për interesat e përbashkëta.

Shqipëria dhe Kosova kanë nevojë për më shumë koordinim në integrimin evropian, zhvillimin ekonomik, arsimin, sigurinë dhe përfaqësimin e interesave shqiptare në rajon.

Kjo kërkon udhëheqës që mund t’i ndajnë mosmarrëveshjet personale nga përgjegjësitë shtetërore!

Në fund, zhvillimet e tetorit 2026 sjellin një pyetje thelbësore për të dyja shoqëritë: a do të kuptojnë partitë qeverisëse se mandati elektoral nuk e përjashton nevojën për dëgjim, dialog dhe vetëkorrigjim?

Në Kosovë, përgjigjja e menjëhershme u shfaq në kompromisin parlamentar.

Në Shqipëri, përgjigjja mbetet e hapur përballë protestave dhe refuzimit të Ramës për t’u dorëhequr.

Por në të dyja vendet, cilësia e demokracisë nuk do të matet vetëm me atë se kush mbetet në pushtet.

Ajo do të matet edhe me aftësinë e institucioneve për t’i përballuar konfliktet politike pa i shndërruar ato në kriza të vazhdueshme, me respektimin e të drejtave të qytetarëve dhe me mundësinë që pakënaqësia shoqërore të marrë përgjigje demokratike.

Ky është testi i vërtetë i pjekurisë politike në Shqipëri dhe Kosovë!

Preshevë, më 16 tetor 2026