Sot, Partia Demokratike Shqiptare (PDSH) shënoi 36-vjetorin e themelimit të saj. Ky përvjetor përbën një rast jo vetëm për të rikujtuar historikun e këtij subjekti politik, por edhe për të reflektuar në mënyrë kritike mbi transformimin që ai ka pësuar përgjatë më shumë se tri dekadave të veprimtarisë së tij.

Në kujtesën time politike, historia e PDSH-së mund të ndahet në dy periudha: PDSH-ja e idealit dhe PDSH-ja e interesit politik e pushtetor.

PDSH-ja u themelua në vitin 1990 nga njerëz që vinin nga një traditë e veprimtarisë kombëtare, përfshirë veprimtarë të lidhur me LPK-në, ish-të burgosur politikë dhe njerëz të idealit. Që nga fillimi i saj, ajo u pozicionua në mbështetje të aspiratave politike e kombëtare të shqiptarëve dhe, në periudhën e luftërave çlirimtare, u rreshtua përkrah tyre.

Në krye të partisë ishin, ish-i burgosur politik. Ku fillimish kryetar isjte Ali Aliuqë drejtimin e më pastaj mori Zeqirja Fazliu, ndërsa nga viti 2003 në krye të subjektit erdhi Ragmi Mustafa. Por mbrapa qëndronte e LPK.

Njerëz të idealit, përfaqësonin një gjeneratë politike për të cilën angazhimi kombëtar nuk ishte instrument për përfitim personal. Pas vitit 1999, një pjesë e tyre u larguan nga skena politike, pas një angazhimi të konsiderueshëm në luftën dhe çështjen çlirimtare dhe prap ngelen te perndjekur edhe sot e kësaj dite nga shteti.

Ardhja e Ragmi Mustafës dhe transformimi i PDSH-së

Me ardhjen e Ragmi Mustafës në krye të PDSH-së në vitin 2003, sipas vlerësimit tim, filloi gradualisht transformimi i këtij subjekti. Nga një parti e ndërtuar mbi idealin dhe veprimtarinë kombëtare, ajo nisi të marrë karakteristikat e një partie të orientuar gjithnjë e më shumë drejt pushtetit, interesave politike dhe ekonomike.

Një prej episodeve më domethënëse për ta analizuar këtë transformim është çështja e lapidarit të dëshmorëve të UÇPMB-së në Preshevë.

Në atë periudhë u ngritën pretendime dhe dyshime se vendosja e lapidarit dhe tensioni i krijuar rreth tij mund të kishin edhe një dimension më të gjerë politik, të lidhur me zhvillimet ndërmjet Beogradit I.D dhe në Preshevë R.M. Sipas këtij interpretimi, përshkallëzimi i situatës në Preshevë mund të ketë shërbyer për zhvendosjen e vëmendjes politike nga veriu i Kosovës drejt Luginës së Preshevës, në një periudhë kur zhvilloheshin procese të rëndësishme për heqjen e barrikadave në veri dhe integrimin e strukturave serbe në institucionet e Kosovës.

Një interpretim i tillë, natyrisht, kërkon dokumentim dhe prova për t’u konsideruar fakt historik. Megjithatë, si pikëpyetje politike, ai meriton të shtrohet dhe të analizohet.

Në kulmin e krizës së lapidarit, Ragmi Mustafa përdori një retorikë të ashpër ndaj Beogradit dhe deklaroi publikisht se do të jepte dorëheqje në rast se lapidari do të hiqej.

Më pas, forcat e xhandarmërisë serbe ndërhynë në Preshevë dhe lapidari u hoq.

Lapidari u hoq, por dorëheqja e paralajmëruar nuk u realizua.

Pikërisht ky moment krijoi një hendek ndërmjet retorikës publike dhe veprimit politik. Për një udhëheqës politik, veçanërisht kur bëhet fjalë për një çështje me peshë të madhe simbolike dhe kombëtare, deklarata publike krijon përgjegjësi politike.

Nga përplasja me Beogradin te mirënjohjet dhe bashkëpunimi politik

Një tjetër element që, sipas mendimit tim, kërkon analizë është evoluimi i raporteve politike pas çështjes së lapidarit.

Pas një periudhe gjatë së cilës Aleksandar Vuçiq dhe institucionet serbe u përballën me retorikë të ashpër nga udhëheqja e PDSH-së, më vonë u shfaqën raporte politike që krijuan një perceptim krejtësisht tjetër.

Veçanërisht domethënës mbetet pretendimi për dhënien e një mirënjohjeje Aleksandar Vuçiqit nga drejtues të PDSH-së. Nëse kjo mirënjohje dhe rrethanat e saj dokumentohen, atëherë ajo meriton të analizohet politikisht në raport me ngjarjet që i paraprinë: tensionet rreth lapidarit, ndërhyrjen e xhandarmërisë serbe dhe heqjen e tij.

Këtu lind një pyetje legjitime:

Si mund të shpjegohet kalimi nga kërcënimi politik ndaj Beogradit dhe premtimi për dorëheqje në rast të heqjes së lapidarit, te një raport politik në të cilin përfaqësuesve të pushtetit serb u jepen mirënjohje?

Kjo kontradiktë meriton përgjigje politike dhe historike.

Pas një periudhe në opozitë, Ragmi Mustafa u rikthye përsëri në krye të komunës. Edhe raportet dhe marrëveshjet politike me përfaqësues të SPS-së, partisë së udhëhequr nga Ivica Daçiq dhe trashëgimtares politike të strukturës së drejtuar dikur nga Sllobodan Millosheviqi, përbëjnë një tjetër pikë që kërkon analizë kritike.

Për një subjekt politik shqiptar që historikisht ishte pozicionuar kundër politikave të Beogradit ndaj shqiptarëve, bashkëpunime të tilla nuk mund të trajtohen vetëm si pragmatizëm i zakonshëm lokal. Ato kërkojnë transparencë dhe shpjegim para elektoratit.

Pushteti dhe çështja e pasurisë

Një çështje tjetër që nuk duhet anashkaluar është raporti ndërmjet ushtrimit afatgjatë të pushtetit dhe pasurisë së politikanëve.

Në diskursin publik janë ngritur pretendime për ndryshime të konsiderueshme në gjendjen ekonomike të Ragmi Mustafës gjatë karrierës së tij politike. Pretendime të tilla nuk duhet të paraqiten si fakte pa dokumentacion financiar, deklarime të pasurisë apo vendime të institucioneve kompetente.

Megjithatë, parimi duhet të vlejë njësoj për çdo politikan: sa më gjatë të ushtrojë pushtet publik, aq më i madh është detyrimi për transparencë mbi prejardhjen e pasurisë së tij.

Prandaj, në vend të akuzave pa dokumente, pyetja duhet të jetë institucionale: a përputhet pasuria e krijuar me të ardhurat e deklaruara dhe a ka pasur transparencë të mjaftueshme përgjatë ushtrimit të funksioneve publike?

Nga partia e idealit te dyshimi politik

Në kujtesën time, PDSH-ja do të mbetet parti e idealit deri rreth vitit 2011.

Ishte partia e njerëzve që kishin përjetuar burgun politik, e veprimtarëve kombëtarë dhe e atyre që e konsideronin politikën si vazhdimësi të një ideali, jo si mekanizëm për pushtet dhe përfitim.

Pikërisht për këtë arsye, transformimi i mëvonshëm i saj është edhe më i rëndë për t’u analizuar.

Sot nuk mund të anashkalohet ekzistenca e dyshimeve dhe perceptimit se PDSH-ja është larguar ndjeshëm nga pozicionet politike mbi të cilat ishte themeluar. Nëse ky perceptim është i gabuar, atëherë drejtuesit e saj kanë përgjegjësinë ta kundërshtojnë me fakte, transparencë dhe dokumente.

Nëse është i saktë, atëherë kemi të bëjmë me një paradoks historik: një subjekt i themeluar nga njerëz që kundërshtuan politikën e Beogradit, përfundon duke u akuzuar se është politikisht i varur prej tij.

Kjo është arsyeja pse 36-vjetori i PDSH-së nuk duhet parë vetëm si përvjetor festiv.

Ai duhet të shërbejë edhe si moment reflektimi.

Nga idealistët dhe të burgosurit politikë të vitit 1990; te lufta çlirimtare; nga lapidari i dëshmorëve të UÇPMB-së dhe ndërhyrja e xhandarmërisë serbe; te mosrealizimi i dorëheqjes së paralajmëruar; nga retorika kundër Beogradit te mirënjohjet dhe bashkëpunimet e mëvonshme politike.

Kjo është një rrugë politike që meriton të dokumentohet dhe të analizohet.

Pyetja përfundimtare është e thjeshtë:

Nëse themeluesit e PDSH-së, ish-të burgosurit politikë dhe idealistët e vitit 1990 do të përballeshin sot me realitetin politik të partisë që themeluan, a do ta njihnin atë ende si PDSH-në e idealeve të tyre?

Historia e një partie nuk matet vetëm me numrin e viteve që ajo ekziston.

Ajo matet edhe me besnikërinë ndaj idealeve mbi të cilat është themeluar.

Nga Kujtim Sadriu