Nga Arben Mehmeti

Sot duhet ta bëjmë një pyetje që nuk mund ta shtyjmë më për nesër:
Çfarë po u ofrojmë fëmijëve dhe të rinjve tanë?
Një telefon në dorë, TikTok, Snapchat, video pa fund, debate, ofendime, dhunë virtuale, modele të dyshimta suksesi, reality-show dhe në shumë raste edhe cigare elektronike që gjenden shumë lehtë në duart e të miturve.
Dhe pastaj çuditemi pse një pjesë e rinisë po bëhet më nervoze, më agresive, më e varur nga telefoni dhe më pak e interesuar për shkollën, familjen, librin, sportin dhe jetën reale.
Kush është fajtor?

A është vetëm TikTok-u?

A është Snapchat-i?

A janë televizionet?

A janë reality-show-t?

A janë prindërit ?

A janë shkollat?

A janë institucionet?

Apo të gjithë bashkë?

JO, ZGJIDHJA NUK ËSHTË THJESHTË “MBYLLE TIKTOK-UN”

Ministria e Drejtësisë dhe Qeveria e Kosovës duhet ta marrin shumë seriozisht këtë problem, por një shtet demokratik nuk mund ta trajtojë çdo problem duke thënë: “Ta mbyllim platformën.”
Në vend të një ndalimi të verbër, duhet të kërkohen rregulla shumë më të forta për mbrojtjen e të miturve: verifikim moshe, kontroll më i madh prindëror, kufizim të përmbajtjeve të dhunshme dhe seksuale, luftim të bullizmit dhe kërcënimeve online dhe përgjegjësi më të madhe të platformave.

Sepse TikTok-u mund të përdoret edhe për edukim, informim dhe kreativitet. Problemi është algoritmi, përmbajtja e dëmshme dhe mungesa e kontrollit, jo vetëm aplikacioni.
Prandaj pyetja nuk duhet të jetë vetëm:
“A ta mbyllim TikTok-un?”
Pyetja duhet të jetë:
“A kemi ne shtet, familje dhe shoqëri një strategji për ta mbrojtur fëmijën shqiptar në botën digjitale?”

PO TELEVIZIONET? PO REALITY-SHOW-T?

Edhe këtu duhet të kemi guximin të flasim.
Nuk është normale që një pjesë e programeve televizive të ndërtojnë audiencë mbi konfliktin, ofendimin, skandalin, seksualizimin, dhunën verbale dhe poshtërimin e tjetrit.
Big Brother VIP Kosova është një reality-show dhe nuk duhet trajtuar si një program edukativ. Por pikërisht për shkak të ndikimit që mund të ketë te një audiencë e re, mediat dhe produksionet kanë përgjegjësi të madhe për atë që promovojnë dhe normalizojnë.

Nuk jam për censurë politike.
Nuk jam për mbylljen e televizioneve.
Por jam për përgjegjësi editoriale, klasifikim të moshës, paralajmërime të qarta dhe mbrojtje të fëmijëve nga përmbajtjet e papërshtatshme.
Sepse nuk mund t’u themi fëmijëve:
“Mos e shiko këtë!”
kur në të njëjtën kohë ua servirim atë përmbajtje çdo mbrëmje në ekran.

DHE PASTAJ VIJNË CIGARET ELEKTRONIKE
Këtu situata bëhet edhe më serioze.
Nëse një fëmijë 13, 14 apo 15 vjeç mund të hyjë në një dyqan dhe të dalë me një cigare elektronike në dorë, atëherë duhet të pyesim:
Ku janë kontrollet?
Ku janë inspektorët?
Ku janë institucionet?
Ku janë prindërit?
Ku është përgjegjësia e shitësit?
Nuk mund të flasim gjithë ditën për shëndetin e rinisë dhe pastaj të mbyllim sytë kur produktet e nikotinës përfundojnë te të miturit.
Kosova tashmë ka rregulla për shitjen e produkteve të duhanit te të miturit, ndërsa rregullimi specifik i cigareve elektronike ka qenë një fushë problematike dhe ka nevojë për zbatim dhe kontroll shumë më të qartë.
Edhe shtete të tjera po i forcojnë masat kundër cigareve elektronike dhe produkteve të nikotinës për të mbrojtur të rinjtë.
Pra, pse duhet të presim që dëmi të bëhet i madh përpara se të veprojmë?

KU ËSHTË FAMILJA?

Edhe prindi nuk mund të lirohet nga përgjegjësia.
Nuk mjafton t’ia blejmë fëmijës telefonin dhe pastaj të themi:
“Le të shikojë çfarë të dojë.”
Fëmija ka nevojë për bisedë, kufij, edukim dhe shembull.
Nëse prindi vetë qëndron gjithë ditën në telefon, nuk lexon, nuk komunikon me fëmijën dhe nuk merret me të, nuk mund të presë që fëmija të bëhet ndryshe.
Fëmijët nuk edukohen vetëm me fjalë. Ata edukohen me shembull.

KU ËSHTË SHKOLLA?

Shkolla nuk duhet të jetë vetëm vend ku mësohen matematikë, gjuhë dhe histori.
Duhet të mësohet edhe:
si të përdoret interneti;
si të dallohen lajmet e rreme;
si të mbrohen nga bullizmi;
si të reagojnë ndaj kërcënimeve online;
çfarë pasojash kanë varësitë;
si të përdoret teknologjia pa u bërë rob i saj.
Ne nuk mund ta ndalojmë botën digjitale.
Por mund ta edukojmë fëmijën që të mos bëhet viktimë e saj.

DHE KU ËSHTË SHTETI?

Shteti duhet të jetë më i ashpër me ata që shesin produkte të dëmshme te të miturit.
Duhet të kontrollojë shitjen e nikotinës.
Duhet të forcojë luftën kundër bullizmit dhe dhunës online.
Duhet të kërkojë përgjegjësi nga platformat kur nuk mbrojnë fëmijët.
Duhet të vendosë rregulla të qarta për përmbajtjet televizive që prekin të miturit.
Dhe mbi të gjitha, duhet të investojë në sport, kulturë, arsim, biblioteka, qendra rinore dhe aktivitete për fëmijët.
Sepse nuk mund t’i themi një të riu:
“Mos rri në TikTok!”
kur alternativën ia kemi lënë bosh.

NUK DUHET TË MBYLLIM VETËM APLIKACIONET – DUHET TË HAPIM MË SHUMË MUNDËSI

Kjo është pika kryesore.
Nëse ia heqim TikTok-un një fëmije, por nuk i japim sport, arsim, kulturë, punë, libra, aktivitete dhe një familje që komunikon me të, problemi vetëm zhvendoset.
Prandaj përgjegjësia është e përbashkët:
Prindi duhet të edukojë.
Shkolla duhet të mësojë.
Shteti duhet të kontrollojë.
Mediat duhet të mbajnë përgjegjësi.
Platformat duhet të mbrojnë të miturit.
Dhe shoqëria duhet të reagojë.

MOS TA HUMBET NJË BREZ

Rinia shqiptare nuk është problem.
Rinia shqiptare është pasuria jonë.
Por një brez që rritet mes varësisë nga telefoni, bullizmit online, dhunës virtuale, nikotinës dhe një kulture ku skandali shpërblehet me famë, ka nevojë për ndihmën tonë.
Nuk mund të presim që fëmijët të gjejnë vetë rrugën e drejtë ndërkohë që të rriturit ua ndërtojnë çdo ditë një ambient të mbushur me modele të gabuara.
Prandaj sot duhet ta bëjmë pyetjen:
A do t’i edukojmë fëmijët tanë, apo do t’i lëmë algoritmet t’i edukojnë për ne?
Sepse nëse ne nuk e marrim këtë përgjegjësi sot, nesër mund të jetë shumë vonë.
Mos ta fajësojmë vetëm TikTok-un.
Mos ta fajësojmë vetëm televizionin.
Mos ta fajësojmë vetëm fëmijën.
Të shikojmë veten në pasqyrë.
Sepse fëmijët tanë janë duke u rritur në një botë që ne, të rriturit, ua kemi ndërtuar.

Shkruan Arben Mehmeti