Shkruan: Nehat Hyseni

Kosova e pasluftës ka kaluar nëpër faza të ndryshme të konsolidimit demokratik. Në këtë proces, mediat dhe analistët politikë kanë luajtur një rol të rëndësishëm në informimin e qytetarëve, interpretimin e zhvillimeve politike dhe krijimin e kulturës së debatit publik. Megjithatë, sidomos pas ardhjes në pushtet të Lëvizjes Vetëvendosje në vitin 2021, hapësira mediatike dhe debati politik kanë hyrë në një fazë të re, të karakterizuar nga polarizim i thellë, tensione ideologjike dhe një raport gjithnjë e më problematik ndërmjet pushtetit, mediave dhe opinionit publik.
Në vend që debatet politike të ndihmojnë në gjetjen e zgjidhjeve dhe forcimin e institucioneve demokratike, ato shpesh janë shndërruar në arena përplasjesh ideologjike, ku argumenti zëvendësohet nga retorika, ndërsa faktet relativizohen sipas interesave politike.

Analistët politikë – të pavarur apo të pozicionuar politikisht?
Në teori, analisti politik duhet të jetë i pavarur, kritik dhe objektiv. Ai duhet të analizojë fenomenet politike mbi bazën e fakteve, metodologjisë shkencore dhe etikës profesionale. Kurse, në praktikën kosovare, megjithatë, një pjesë e konsiderueshme e analistëve, edhe pse deklarohen publikisht si të paanshëm, perceptohen nga publiku si të afërt me subjekte të caktuara politike.
Kjo nuk është domosdoshmërisht problematike nëse preferencat politike nuk ndikojnë në integritetin profesional. Problemi lind atëherë kur analiza shndërrohet në propagandë, kur faktet seleksionohen sipas bindjeve ideologjike dhe kur kundërshtari politik paraqitet si armik e jo si rival demokratik.
Një demokraci e shëndoshë nuk ka nevojë për analistë që mbrojnë partitë, por për intelektualë publikë që mbrojnë të vërtetën dhe interesin publik.

Debatet televizive – spektakël apo
kulturë demokratike?
Në Kosovë, debatet televizive kanë zëvendësuar në masë të madhe debatet e drejtpërdrejta ndërmjet liderëve politikë. Kjo ka prodhuar një paradoks interesant: qytetarët dëgjojnë më shumë interpretimet e analistëve sesa qëndrimet e vetë politikanëve. Shpesh, emisionet televizive karakterizohen nga ndërprerje të vazhdueshme të bashkëbiseduesve, refuzim të argumenteve të palës tjetër, relativizim të fakteve, gjuhë fyese ose ironizuese dhe mungesë të etikës profesionale.
Debati publik nuk duhet të jetë garë për të fituar duartrokitje, por proces racional për të afruar të vërtetën. Në demokracitë perëndimore, kundërshtari politik nuk trajtohet si armik ekzistencial, por si pjesë legjitime e pluralizmit demokratik.
Ky standard ende nuk është arritur plotësisht në Kosovë.

Transformimi i LVV-së: nga opozitë radikale
në pushtet të mbyllur hermetikisht
Një nga fenomenet më interesante politike në Kosovën e pasluftës është transformimi i Lëvizjes Vetëvendosje. Dikur, kjo lëvizje ishte sinonim i protestës, transparencës dhe kritikës së ashpër ndaj pushtetit. Ajo kërkonte:
• llogaridhënie të plotë;
• transparencë maksimale;
• debat të hapur;
• pjesëmarrje qytetare.
Por pushteti ndryshoi sjelljen e tyre politike.
Sot, kritikët e saj argumentojnë se LVV është bërë një forcë e mbyllur ndaj debatit publik dhe më pak e gatshme për komunikim të drejtpërdrejtë me mediat.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili dikur ishte ndër zërat më kritikë të pushtetit, akuzohet nga kundërshtarët e tij politikë se shmang debatet e drejtpërdrejta dhe komunikimin e rregullt me mediat.
Nga ana tjetër, mbështetësit e tij argumentojnë se qeveria është e ekspozuar ndaj kritikave të vazhdueshme dhe se një pjesë e mediave janë të politizuara. Në një demokraci funksionale, të dyja palët – qeveria dhe mediat – duhet të jenë të hapura ndaj kritikës dhe kontrollit publik.

Kriza e kompromisit politik
Një tjetër problem serioz është mungesa e kulturës së kompromisit.
Kosova ka hyrë në një cikël të zgjedhjeve të shpeshta dhe krizave institucionale.
Shpesh krijohet përshtypja se partitë politike janë pajtuar për një gjë të vetme: të mos pajtohen për asgjë. Ky mentalitet prodhon polarizim politik, bllokim institucional, lodhje të elektoratit dhe humbje të besimit në demokraci.
Demokracia nuk është luftë për asgjësimin e kundërshtarit. Ajo është art i kompromisit.
Në vendet europerëndimore, kompromisi nuk konsiderohet dobësi, por pjekuri politike.

Problemi i diskursit antiamerikan
dhe antiperëndimor
Kosova është rezultat i një aleance historike me Perëndimin.
Pa mbështetjen e fuqive perëndimore, veçanërisht të Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe vendeve kryesore të Bashkimi Evropian, rruga e Kosovës drejt lirisë dhe shtetësisë do të kishte qenë shumë më e vështirë.
Prandaj, çdo diskurs politik që e paraqet Perëndimin si kundërshtar ose si faktor dytësor duhet trajtuar me kujdes kritik.
Një problem i vërejtshëm në debatin publik është përdorimi i shprehjeve kategorike si:
• “Amerika duhet…”
• “BE-ja duhet…”
• “Perëndimi duhet…”
Këto formulime krijojnë përshtypjen e një marrëdhënieje imponuese, sikur Kosova të kishte kapacitetin për t’u diktuar fuqive të mëdha. Në marrëdhëniet ndërkombëtare nuk funksionon logjika e detyrimit, por ajo e interesave të përbashkëta, partneritetit dhe respektit reciprok.Një shtet i vogël nuk fiton duke sfiduar aleatët e tij strategjikë, por duke forcuar partneritetin me ta.

Ideologjitë anti-perëndimore
dhe ndikimet gjeopolitike
Në dekadat e fundit, Ballkani është bërë arenë e konkurrencës së ndikimeve gjeopolitike.
Përveç orientimit euro-atlantik, ekzistojnë edhe rryma politike dhe ideologjike që shfaqin skepticizëm ndaj Perëndimit dhe institucioneve të tij. Këto prirje nuk janë ekskluzivisht kosovare.
Ato ekzistojnë në shumë vende dhe shpesh ushqehen nga populizmi;, teoritë e konspiracionit, nacionalizmi ekskluziv, nostalgjia për modele autoritare dhe mosbesimi ndaj institucioneve demokratike dhe liberale.
Megjithatë, është e rëndësishme të bëhet dallimi ndërmjet kritikës legjitime ndaj politikave perëndimore dhe retorikës që delegjitimon aleancat strategjike të Kosovës. Kritika është pjesë e demokracisë.
Antiperëndimizmi ideologjik, përkundrazi, mund ta izolojë Kosovën dhe ta dobësojë pozitën e saj ndërkombëtare.

Rasti i projekteve energjetike
dhe interesi shtetëror
Debatet rreth projekteve energjetike dhe investimeve ndërkombëtare duhet të trajtohen me racionalitet dhe transparencë. Çdo qeveri ka të drejtë të marrë vendime në bazë të prioriteteve të saj politike dhe ekonomike. Por po aq e rëndësishme është që këto vendime të shpjegohen qartë, të debatohen publikisht dhe të vlerësohen mbi bazën e interesit afatgjatë të shtetit. Në një shoqëri demokratike nuk mjafton të thuhet se një projekt është i mirë apo i keq. Por, duhet argumentuar cilat janë përfitimet. cilat janë kostot, alternativat dhe çfarë ndikimi kanë ato në partneritetet strategjike.
Vetëm kështu ndërtohet besimi publik. Përfundim

Kosova ndodhet përballë një prove të rëndësishme politike dhe demokratike.
Ajo duhet të zgjedhë ndërmjet polarizimit dhe dialogut, propagandës dhe argumentit, izolimit, partneriteti, si dhe populizmit dhe demokracisë liberale.
Analistët politikë kanë përgjegjësi të madhe në këtë proces. Ata nuk duhet të jenë ushtarë të partive politike, por mbrojtës të së vërtetës, etikës dhe interesit publik.
Kosova nuk ka nevojë për më shumë zhurmë.
Ajo ka nevojë për më shumë mendim kritik, më shumë kulturë demokratike dhe më shumë besim në vlerat euro-atlantike që e kanë ndihmuar të bëhet shtet.
Vetëm duke ruajtur këtë orientim strategjik dhe duke kultivuar një debat publik të lirë, racional dhe të përgjegjshëm, Kosova mund të ndërtojë një demokraci më të fortë dhe një të ardhme më të sigurt për qytetarët e saj.

Preshevë, 16 qershor 2926